Wat is palliatieve zorg?

Koen Kuijper
Koen Kuijper
Laatst bijgewerkt 17 september 2026 · 9 min leestijd

Palliatieve zorg is bedoeld om de kwaliteit van leven zo goed mogelijk te houden bij een ziekte waaraan je waarschijnlijk zult overlijden. Dat gebeurt door verzachting of verlichting (ofwel palliatie) van het lijden.

Palliatieve zorg is niet hetzelfde als terminale zorg. De palliatieve fase begint zodra duidelijk is dat je aan je ziekte zult overlijden, en die fase kan maanden of zelfs jaren duren. Palliatief terminale zorg (PTZ) is het laatste stuk daarvan, kort voor het overlijden. Op deze pagina komen beide aan bod. Waar PTZ staat, gaat het over die laatste fase.

Denk hierbij aan het voorkomen en behandelen van lichamelijke pijn, maar ook het verhelpen van problemen die kunnen ontstaan op het sociale, psychologische of spirituele vlak.

Bij palliatieve zorg is er ook veel aandacht voor de naasten van de patiënt. PTZ kan worden georganiseerd vanuit de Wet langdurige zorg (Wlz) of vanuit de Zorgverzekeringswet (Zvw), als wijkverpleging of als eerstelijnsverblijf.

Laatst bijgewerkt: 17 september 2026.

Welke zorgvormen kent PTZ?

Bij palliatieve zorg gaat het om de volgende zorgvormen:

  • Het behandelen of verlichten van pijn en andere fysieke of psychische klachten
  • Persoonlijke verzorging en/of verpleging met het accent op het bevorderen van het comfort
  • Hulp bieden bij psychosociale problemen
  • Aandacht voor spiritualiteit en zingeving
  • Verstrekken van hulpmiddelen die kunnen helpen in het kader van de verlichting of het verbeteren van de levenskwaliteit in de laatste fase
  • Palliatieve sedatie toepassen. Sedatie die doorloopt tot het overlijden komt pas in beeld als de levensverwachting nog hooguit één tot twee weken is. Kortdurende of tijdelijke sedatie kan eerder
  • Ondersteuning van patiënt en familie bij de afrondende fase van het leven, het nemen van afscheid en het rouwproces

Palliatieve zorg is niet gericht op genezing, maar op je welzijn. Dat betekent niet dat behandeling van de ziekte stopt: je kunt palliatieve zorg krijgen terwijl je ziekte nog behandeld wordt. Naarmate de laatste fase nadert, verschuift het accent naar kwaliteit van leven en comfort, voor de patiënt en voor de mensen om hem heen.

Is er sprake van euthanasie bij palliatieve zorg?

Palliatieve zorg en euthanasie zijn twee verschillende dingen. Palliatieve zorg is erop gericht klachten te verlichten. Euthanasie is het op verzoek beëindigen van het leven, met eigen wettelijke zorgvuldigheidseisen.

Of euthanasie een onderdeel van palliatieve zorg kan zijn of er juist een alternatief voor is, daarover denken zorgverleners en deskundigen verschillend. Wel staat vast dat het een aparte route is, die de patiënt zelf moet vragen en die een arts zelfstandig toetst. Palliatieve zorg loopt gewoon door zolang die route wordt besproken.

Welke zorgverleners zijn betrokken bij PTZ?

Bij palliatief terminale zorg zijn vaak, maar niet per definitie, een groot aantal verschillende zorgverleners betrokken, zoals:

  • Huisarts en andere artsen
  • Diëtisten
  • Fysiotherapeuten
  • Verpleegkundigen van een thuiszorgorganisatie
  • Psychologen
  • Opgeleide vrijwilligers, meestal via een organisatie voor Vrijwillige Palliatieve Terminale Zorg (VPTZ)
  • Mantelzorgers: naasten die zelf een deel van de zorg op zich nemen
  • Geestelijk verzorgers
  • Maatschappelijk werkers

Wie komt in aanmerking voor PTZ?

PTZ is aan de orde als de patiënt ongeneselijk (terminaal) ziek is en op redelijk korte termijn zal overlijden. Het punt waarop een ziekte ongeneselijk blijkt, is bij bepaalde ziekten, bijvoorbeeld kanker, relatief helder. Bij andere ziekten is het echter niet altijd duidelijk wanneer de patiënt niet meer reageert op de (reguliere, curatieve) behandeling.

Bij sommige ziekten kan de start van de palliatieve fase zelfs samenvallen met de diagnose, omdat er dan geen andere behandeling meer mogelijk is. De behandelend arts* of huisarts indiceert of er sprake is van een situatie waarin behandeling geen effect zal hebben. Palliatieve zorg is ook bedoeld voor de naasten van de patiënt, bijvoorbeeld in het kader van ondersteuning.

Hoe dan ook, afhankelijk van de situatie kan er sprake zijn van weken, maanden of zelfs jaren aan palliatieve zorgverlening. De indicatie of verwijzing voor palliatief terminale zorg wordt doorgaans echter afgegeven als de levensverwachting minder dan drie maanden is.

* Behandelend arts: arts die op het moment van de aanvraag van PTZ beschikt over de juiste informatie om zich een oordeel te vormen over de terminaliteit van de patiënt. Soms is daarin overleg met meerdere medisch specialisten.

Waar wordt palliatieve zorg verleend?

PTZ kan zowel thuis, in een zorginstelling of in een bijna-thuissituatie (hospice) worden geleverd. Hierin spelen een aantal zaken een rol:

  • Wat wil de cliënt en/of zijn of haar naasten?
  • Wat is de situatie van de cliënt?
  • Heeft de cliënt al een indicatie voor de Wet langdurige zorg (Wlz)?

Palliatieve zorg wordt in bepaalde gevallen ook geleverd in het ziekenhuis.

Hospices bestaan in verschillende vormen. Een bijna-thuishuis is kleinschalig en draait grotendeels op vrijwilligers, waarbij je eigen huisarts de medische zorg houdt. Een high care hospice heeft eigen verpleegkundigen en een arts aan huis verbonden. Daarnaast hebben veel verpleeghuizen een eigen afdeling voor de laatste levensfase. Welke route de zorg volgt en wat je zelf betaalt, hangt af van de vorm en van je indicatie.

PTZ in de thuissituatie

Indien er wordt besloten om PTZ in de thuissituatie te organiseren zijn er bepaalde voorwaarden van toepassing, namelijk:

  • De behandelend arts dient de medische verantwoordelijkheid op zich te nemen
  • Er moet geregeld zijn dat er iemand bij de cliënt kan zijn op momenten dat er geen professionele zorg aanwezig is. Dat kunnen naasten zijn of vrijwilligers van een VPTZ-organisatie

Hoe kan palliatieve zorg worden aangevraagd en in welke vorm?

PTZ wordt op verschillende manieren georganiseerd en geleverd. Er zijn drie leveringsvormen, namelijk:

  1. Via de wijkverpleging uit de Zorgverzekeringswet (Zvw)
  2. Via het eerstelijnsverblijf, ook uit de Zvw. Dit heette tot 2017 de subsidieregeling eerstelijns verblijf en viel toen onder de Wlz. Sinds 1 januari 2017 zit het in de Zorgverzekeringswet
  3. Vanuit de Wlz. In bepaalde situaties kan dit met behulp van een persoonsgebonden budget (pgb), modulair pakket thuis (mpt) of volledig pakket thuis (vpt) en anders via zorg in natura

PTZ via de wijkverpleging (Zvw)

Bedoeld voor:

Cliënten zonder Wlz-indicatie die:

  1. De zorg in de thuissituatie willen ontvangen
  2. De zorg willen ontvangen in een hospice dat geen Wtza-vergunning voor verblijf heeft, zoals veel bijna-thuishuizen. De Wtza (Wet toetreding zorgaanbieders) verving op 1 januari 2022 de oude Wtzi-toelating

Dit geldt ook voor:

  • Cliënten met een indicatie voor de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo) of Zvw
  • Cliënten met een terugkeergarantie vanwege een laag zorgprofiel (vroeger zorgzwaartepakket of ZZP)

De behandelend arts oordeelt of de levensverwachting minder dan drie maanden is. Vervolgens is het aan de wijkverpleegkundige om de omvang van de nodige palliatieve zorg te indiceren en dit aan te geven in een zorgplan.

Aanvragen via:

De zorgverzekeraar van de cliënt. Het is mogelijk om deze zorg middels zorg in natura te organiseren of middels een pgb in te kopen. Hoe lang de opgestelde indicatie geldig is, hangt af van de afspraken die zorgverzekeraars en aanbieders met elkaar hebben gemaakt.

PTZ via het eerstelijnsverblijf (Zvw)

Bedoeld voor:

Cliënten zonder Wlz-indicatie die de zorg willen ontvangen met verblijf, in een zorginstelling of in een hospice met een Wtza-vergunning voor verblijf, omdat de zorg thuis niet veilig of verantwoord geleverd kan worden. Dit geldt ook voor cliënten met een indicatie voor zorg uit de Wmo of Zvw en voor wie een terugkeergarantie naar de Wlz heeft vanwege een laag zorgprofiel.

Aanvragen via:

Je eigen huisarts. Die beslist over opname en ontslag, zo nodig in overleg met een specialist ouderengeneeskunde of een wijkverpleegkundige. Het Centrum Indicatiestelling Zorg (CIZ) komt hier niet aan te pas: dat gaat alleen over de Wlz. De zorg loopt via je zorgverzekeraar.

PTZ vanuit de Wlz in een zorginstelling

Bedoeld voor:

Cliënten met een Wlz-indicatie (zorgprofiel) en die willen verblijven in een zorginstelling. In het einde van de levensfase krijgen deze cliënten de nodige zorg op basis van het eerder geïndiceerde zorgprofiel. Palliatieve zorg vormt onderdeel van de taken van de zorginstelling. Onder bepaalde voorwaarden kan voor zorgprofiel VV (verpleging en verzorging) beschermd verblijf met intensieve PTZ worden geïndiceerd. Daar is sprake van als de levensverwachting minder dan drie maanden is en aan de volgende criteria wordt voldaan:

  • Er is een noodzaak voor zeer intensieve zorg (24 uur per dag) die nog niet in het zorgprofiel is opgenomen
  • Er is noodzaak tot het bestrijden van zware pijn, verwardheid, benauwdheid en/of onrust
  • Het gaat om complexe zorg, inzet van verschillende zorgdisciplines en de noodzaak van continue zorg in de directe omgeving

Let op: cliënten die in de laatste levensfase alsnog de zorg thuis of in een hospice zonder Wtza-vergunning willen ontvangen, kunnen hier een beroep op doen. Dit kan op verklaring van de behandelend arts ook met een indicatie voor zorgprofiel VV beschermd verblijf met intensieve PTZ. Er hoeft dan niet te worden voldaan aan de drie voorwaarden hierboven. Voor informatie over aanvragen, zie het volgende kopje.

Aanvragen via:

Het CIZ. De zorg wordt geleverd middels zorg in natura. De indicatie is voor onbepaalde tijd geldig.

PTZ vanuit de Wlz thuis, in een hospice of bij een kleinschalig wooninitiatief

Bedoeld voor:

Cliënten met een Wlz-indicatie (zorgprofiel) en die thuis, in een hospice of in een kleinschalig wooninitiatief willen verblijven. Dit kan op verklaring van de behandelend arts ook met een indicatie voor zorgprofiel VV beschermd verblijf met intensieve PTZ. Er hoeft dan niet te worden voldaan aan de drie voorwaarden hierboven. Waar de cliënt de zorg thuis, in een hospice of in een kleinschalige woonsituatie ontvangt, kunnen er extra kosten in rekening worden gebracht die bovenop de kosten van het zorgprofiel komen.

Aanvragen via:

Het CIZ. De zorg kan doorgaans worden geleverd middels een pgb, mpt, vpt of anders middels zorg in natura. De indicatie is voor onbepaalde tijd geldig.

Eigen bijdrage voor PTZ

Voor zorg vanuit de Wlz geldt dat de cliënt een gedeelte van de kosten zelf dient te betalen. Deze kosten staan bekend als de ‘eigen bijdrage’ en zijn van toepassing voor iedereen van 18 jaar en ouder die zorg uit de Wlz ontvangt. Dat geldt dus ook voor PTZ.

Hoe hoog de eigen bijdrage is, is afhankelijk van verschillende factoren, zoals de hoogte van het inkomen en vermogen van de cliënt, de gezinssituatie van de cliënt en de zorg die wordt geleverd aan de cliënt.

Via het Centraal Administratie Kantoor (CAK) kun je een proefberekening maken om de hoogte van de eigen bijdrage in een bepaalde situatie te bepalen.

Lees ook: proefberekening eigen bijdrage PTZ

Voor palliatieve zorg die wordt geleverd via de Zvw geldt geen eigen bijdrage. Voor het eigen risico ligt het genuanceerder:

  • Over wijkverpleging betaal je geen eigen risico. Die zorg staat in de lijst uitzonderingen van de overheid, naast onder meer huisartsenzorg
  • Over verblijf, medicijnen, hulpmiddelen en ziekenhuiszorg betaal je het eigen risico wél, tot € 385 in 2026

Waar kun je terecht met vragen?

Loop je vast in de regels of weet je niet welke route bij jullie situatie past, dan zijn er twee plekken die daarvoor zijn ingericht:

  • Het Juiste Loket, voor vragen over welke wet in jouw situatie geldt
  • Het netwerk palliatieve zorg in je eigen regio, voor hulp bij het regelen van zorg thuis of in een hospice

Als naaste kun je zelf ook dingen regelen. Vrijwilligers van een VPTZ-organisatie kunnen bij de patiënt waken zodat jij kunt slapen, en bij je werkgever heb je recht op kortdurend of langdurend zorgverlof om voor een naaste te zorgen.

Gebruikte bronnen

Dít soort informatie voortaan als eerste?

Voeg Zorgwijzer toe als voorkeursbron en Google laat je onze zorginformatie vaker en sneller zien. Eén klik en je bent klaar.

Voeg hier toe

Was deze informatie nuttig?

Met jouw feedback maken we deze pagina beter.

Vergelijk in 2 minuten

Bespaar tot n.n.b. per jaar

Eigen risico
€ 385 geen korting
€ 385geen korting
€ 485tot € 54 korting
€ 585tot € 102 korting
€ 685tot € 138 korting
€ 785tot € 180 korting
€ 885tot € 264 korting
Drie hockeysters lopen met de armen om elkaar heen over het veld na de wedstrijd