‘Geef ons het ziekenfonds terug’: waarom je er spijt van zou krijgen

‘Na jaren blijkt dat het huidige systeem niet werkt.’ ‘Wij mogen elk jaar meer betalen.’ ‘Geef ons het ziekenfonds terug.’

Sinds het SER-advies over het afschaffen van de toeslagen stromen dit soort boze reacties binnen. De boosheid is begrijpelijk: de zorgpremie en het eigen risico gaan volgend jaar opnieuw omhoog.

Toch zou je er spijt van krijgen als het ziekenfonds echt terugkwam.

In 1941 kwam het ziekenfonds, in 2006 ging het weer

Op 1 november 1941 voerde de Duitse bezetter het Ziekenfondsenbesluit in. Iedere werknemer met een loon onder 3.000 gulden per jaar was vanaf die dag verplicht verzekerd.

Na de bevrijding gooide Nederland veel Duitse regels overboord. Maar het ziekenfonds niet. Het was toen zo’n verbetering ten opzichte van wat daarvoor bestond dat de regeling het met een paar kleine aanpassingen liet staan, 65 jaar lang, tot 1 januari 2006.

Ons huidige stelsel bestaat dus pas twintig jaar.

Hoe goed hebben we het nu eigenlijk?

In Nederland heeft sinds 2006 iedereen een basisverzekering. Je kiest zelf je zorgverzekeraar, en die mag je niet weigeren. Daarvoor betaal je elke maand premie. Heb je zorg nodig, dan betaal je vaak eerst eigen risico. Behalve voor de huisarts.

Maar is de zorg bij ons goed? Is het toegankelijk? Kun je het betalen? En wat kost het allemaal?

Voor alle vier deze vragen over ons huidige zorgstelsel zijn er cijfers bekend van mensen en organisaties die er geen belang bij hebben.

Is de zorg goed? 

Het Commonwealth Fund, een Amerikaans onderzoeksfonds, vergeleek in september 2024 de zorgstelsels van tien rijke landen. Nederland staat tweede, achter Australië.

Duitsland staat negende, alleen de Verenigde Staten doen het slechter. Het sterftecijfer aan ziektes die met goede zorg te voorkomen zijn, ligt in Nederland 34 procent onder het Europese gemiddelde.

Is het toegankelijk?

In 2024 zei slechts 1,6 procent van alle Nederlanders die zorg nodig hadden dat ze die niet kregen, omdat het te duur was, te ver weg of te lang duurde. In de Europese Unie is dat gemiddeld 3,5 procent. Duitsland doet het op deze vraag iets beter: 1,2 procent.

Een Duitser met een Krankenkasse (ziekenfonds) komt dus ook bij de dokter. Alleen niet als eerste. Hoe dat komt? Een Duitser die in het ziekenfonds zit, wachtte in 2024 gemiddeld 42 dagen op een afspraak bij een specialist. Privépatiënten gaan vaak voor, want een arts mag hun voor dezelfde behandeling meer dan het dubbele rekenen.

Een andere vergelijking:

In het Verenigd Koninkrijk is de zorg ‘gratis’. De overheid betaalt daar alles uit belastinggeld, via de NHS. Maar daar zegt 4,5 procent van de mensen dat ze zorg misliepen, en bijna allemaal om dezelfde reden: de enorme wachttijd.

Kun je het betalen? 

Van alles wat Nederland aan zorg uitgeeft, komt 12 procent rechtstreeks uit de portemonnee van patiënten, via het eigen risico en eigen bijdragen bijvoorbeeld.

In Duitsland is dat 11 procent, een fractie minder dan bij ons. De Britten betalen meer zelf: in 2025 kwam 14 procent van de zorguitgaven uit eigen zak.

Wat kost het? 

Nederland gaf in 2025 ongeveer € 6.660 per inwoner uit aan zorg, blijkt uit voorlopige cijfers van de OESO. Alleen de Verenigde Staten, Zwitserland, Duitsland, Noorwegen en Oostenrijk geven meer uit.

Duitsland staat dus boven ons. Met een ziekenfonds ben je dus niet goedkoper uit. De Duitsers betalen meer, wachten langer en staan lager in de ranglijst.

Bekijk ook: Zorgverzekering in Nederland vs. 8 andere landen

Is de boosheid terecht?

Dat onze zorg zo goed scoort, betekent niet dat een hoge zorgpremie en eigen risico geen pijn doen. Beide kunnen waar zijn.

En in 2027 stijgen de kosten verder:

• De zorgpremie van de basisverzekering stijgt naar gemiddeld € 169 per maand
• Het verplichte eigen risico wordt verhoogd naar € 400 per volwassene

En dat kan tot onvrede en boosheid zorgen. Maar het ziekenfonds terug?

Nee, het stelsel dat we nu hebben, hoort bij de beste ter wereld. Er is dan (bij lange na) ook geen politieke meerderheid om terug te keren naar het ziekenfonds.

Wat kun je zelf doen?

Het zorgstelsel wordt dus voorlopig niet veranderd. Daar kun je dus weinig aan doen.

Maar je kunt wel beïnvloeden hoeveel je ervoor betaalt.

Een paar tips:

• Krijg je zorgtoeslag, of denk je er recht op te hebben? Voor een alleenstaande wordt dat in 2027 maximaal € 140 per maand (verwachting). Met de rekentool zie je wat het voor jouw inkomen is.
• Heb je een laag inkomen en hoge zorgkosten? Veel gemeenten hebben daar een regeling voor, van een collectieve polis tot bijzondere bijstand voor het eigen risico.
• En op 12 november maken de verzekeraars hun premies voor 2027 bekend. Tot 31 december kun je vergelijken en overstappen naar een goedkopere partij.