Zorgwijzer: keelontsteking

Wat is een keelontsteking?

Bij een keelontsteking zijn de slijmvliezen in de keel ontstoken. De binnenkant van je keel is dan pijnlijk en geïrriteerd.

In de meeste gevallen is een verkoudheidsvirus, griepvirus of coronavirus (Covid) de oorzaak van een keelontsteking. Ook bacteriën en schimmels kunnen een keelinfectie veroorzaken.

Soms kan hooikoorts een rol spelen. In zeldzame gevallen wordt keelpijn veroorzaakt door het Pfeiffervirus of een soa.

Ontsteking keelamandelen

Soms zijn ook je keelamandelen (tonsillen) ontstoken. Die zitten achterin je keel en spelen een belangrijke rol in je afweer tegen ziekteverwekkers, zoals virussen en bacteriën. Als er veel ziekteverwekkers tegelijk in je keel komen, kunnen ze ontstoken raken.

Wat zijn de symptomen van een keelontsteking?

Een keelontsteking kan gepaard gaan met de volgende symptomen:

• Pijn of branderigheid in de keel
• Pijn bij het slikken of praten
• Opgezwollen lymfeklieren in je hals
• Opgezwollen keelamandelen
• Koorts
• Hoesten
• Slijm in de keel
• Heesheid
• Oorpijn

Een paar klachten horen niet in dit rijtje maar vragen om direct contact met de huisarts, bijvoorbeeld benauwdheid of een mond die niet meer open kan.

Keelpijn of keelontsteking?

Keelpijn hoeft niet direct een keelontsteking te betekenen. De pijn kan ook ontstaan als gevolg van een virale infectie, zoals verkoudheid of griep. Ook kan keelpijn het gevolg zijn van roken of overbelasting van de stembanden.

Normaal gesproken gaat de pijn binnen een paar dagen over. Als je veel rookt, zingt, schreeuwt of praat kunnen de klachten langer aanhouden.

Duurt de keelpijn langer dan tien dagen, heb je hevige keelpijn of maak je je zorgen over bepaalde klachten, neem dan contact op met de huisarts.

Is een keelontsteking besmettelijk?

Ja, dat komt omdat een keelontsteking meestal wordt veroorzaakt door een virus. Virussen kunnen door middel van hoesten of niezen (druppeltjes in de lucht) worden overgedragen aan anderen.

Besmetting van anderen kan zoveel mogelijk voorkomen worden door:

• Te hoesten of niezen in een papieren zakdoek of de elleboog
• Frisse lucht (ventilatie) in huis
• Goed handen te wassen
• Vermijden van nauw contact met mensen die al ziek zijn

Een keelontsteking of keelpijn die wordt veroorzaakt door roken, keelschrapen of droge lucht inademen is niet besmettelijk.

Wat zijn de risicofactoren?

De kans op een keelontsteking is groter bij een verlaagde weerstand, bijvoorbeeld als gevolg van stress of een andere aandoening.

Tenslotte kunnen ook de onderstaande factoren het risico op een (chronische) keelontsteking vergroten:

• Roken
• Luchtvervuiling
• Alcoholgebruik
• Overbelasting van de stem

Kan je keelpijn voorkomen?

Keelpijn kun je voorkomen door:

• Gezond en gevarieerd te eten
• Niet te roken en te matigen met alcohol
• Genoeg te drinken, zodat je keel niet uitdroogt
• Te zorgen voor voldoende ontspanning
• Voldoende nachtrust te nemen

Hieronder een visueel overzicht van negen tips bij het voorkomen en aanpakken van keelpijn of een keelontsteking.

Wat helpt tegen keelpijn?

Van keelpijn kom je niet sneller af, maar de pijn is wel te verzachten. Dat onderscheid is belangrijk: de middelen hieronder verkorten de klachten niet, ze maken ze draaglijker.

Er zijn verschillende manieren om keelpijn te verzachten of te verhelpen.

Hulpmiddelen

Er zijn verschillende middelen verkrijgbaar die keelpijn kunnen verzachten. Raadpleeg je drogist of apotheker.

Speciale keeltabletten hoef je niet te kopen: volgens Thuisarts.nl is het niet zeker of ze beter helpen dan gewone snoepjes. Zuigen helpt wel tegen de pijn, dus een keelpastille, een snoepje of een waterijsje kan de ergste pijn verzachten. Bij veel pijn kun je daarnaast paracetamol nemen.

Lees bij het gebruik van medicijnen, supplementen of zelfzorgmiddelen altijd de bijsluiter.

Twijfel over het gebruik van een medicijn? Neem dan contact op met je arts of apotheker.

Natuurlijke middelen

Sommigen hebben baat bij bepaalde natuurlijke middelen, zoals:

• Kamillethee
• Pepermuntolie (niet voor jonge kinderen)
• Honing, maar niet voor kinderen onder de 1 jaar: hun darmflora is nog niet volgroeid, waardoor sporen in honing botulisme kunnen veroorzaken (RIVM)

Beginnende keelpijn

Heb je te maken met beginnende keelpijn? Dan kun je het erger worden vaak voorkomen.

De volgende tips komen daarbij van pas:

• Neem een keelpastille, een snoepje of één van de bovenstaande natuurlijke middelen
• Neem genoeg rust en belast je stem zo min mogelijk
• Drink genoeg en eet gezond

Is er een behandeling bij een keelontsteking?

Er is geen behandeling waardoor je sneller van je keelpijn of keelontsteking afkomt. Het belangrijkste is om rust te houden en voldoende te drinken. Regelmatig koud water drinken kan de pijn minder maken.

De klachten gaan meestal binnen tien dagen vanzelf over, meldt Thuisarts.nl.

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als je benauwd bent of met een piepend geluid ademt, als je niet meer kunt drinken of slikken, als je erg kwijlt, als je je mond niet meer open kunt doen of als je je steeds zieker voelt.

Neem op werkdagen contact op met de huisarts als:

• De keelpijn langer dan tien dagen duurt; of
• De keelpijn erger wordt; of
• Je langer dan drie dagen koorts hebt; of
• Je denkt dat de keelpijn door een soa komt

Tegen de pijn adviseert Thuisarts.nl paracetamol: bij veel pijn 4 keer per dag 2 tabletten van 500 mg. Antibiotica helpen meestal niet om sneller beter te worden, omdat keelpijn meestal door een virus komt. Zit er wel een bacterie achter, dan schelen antibiotica ongeveer een halve dag, en daar staan bijwerkingen en resistentie tegenover. Je huisarts weegt dat af en schrijft ze alleen voor als het echt nodig is.

Kinderen: keelontsteking en keelpijn

Ook voor (jonge) kinderen is keelpijn of een keelontsteking vervelend. Maar ook hier geldt dat de klachten meestal vanzelf overgaan.

Symptomen

Bij jongere kinderen is het vaak niet duidelijk of ze last hebben van keelpijn of een keelontsteking.

Denk je dat jouw kind last heeft van keelpijn?

Dan kun je dit vaak merken aan:

• Dat je kind vaker huilt dan normaal
• Dat je kind ‘s nachts onrustig is
• Dat je kind niet of weinig drinkt
• Dat je kind koorts heeft
• Dat je kind een rode keel heeft of dikke klieren

Bel direct de huisarts of huisartsenpost als:

• Je kind erg ziek of benauwd is, of met geluid ademt (zoals piepen of gieren)
• Je kind steeds zieker wordt
• De kleur van je kind verandert: blauw bij een lichte huid, grauw of grijs bij een donkere huid
• Je kind niet meer drinkt of slikt
• Je kind heel erg kwijlt
• Je kind zijn of haar mond niet meer open kan krijgen
• Je kind jonger is dan 3 maanden en koorts heeft (boven 38 °C)
• Je kind een verminderde afweer heeft
• Je je zorgen maakt over de situatie

Oorzaak

Ook bij kinderen wordt keelpijn vaak veroorzaakt door een verkoudheidsvirus of een ander virus. Soms kan een bacteriële infectie de oorzaak zijn.

Wat kun je doen?

Als je kind een keelontsteking heeft of last heeft van keelpijn kun je het volgende doen:

• Regelmatig je kind iets te drinken geven, bijvoorbeeld een klein slokje koud water
• Laat je kind op iets zuigen, zoals een waterijsje of een zuigtabletje
• Bij veel pijn kun je een pijnstiller toedienen, bijvoorbeeld paracetamol via een zetpil. Kijk in de bijsluiter hoeveel je je kind mag geven en hoe vaak
• Zorg voor afleiding, bijvoorbeeld met een spelletje doen of boekje lezen
• Zorg voor voldoende rust, maar in bed blijven hoeft niet

Behandeling

Bij kinderen met meerdere ernstige keelontstekingen in korte tijd kan worden overwogen om de keelamandelen operatief te laten verwijderen.

De voor- en nadelen hiervan kun je bespreken met de huisarts of een KNO-arts.

Bronnen

Voor het samenstellen van deze Zorgwijzer is gebruik gemaakt van onderstaande bronnen:

• Thuisarts.nl, Ik heb keelpijn (NHG)
• Thuisarts.nl, Mijn kind heeft keelpijn (NHG)
• RIVM, over honing en infantiel botulisme