Vitamine B12 tekort

Vitamine B12, ofwel cobalamine, is een belangrijke stof voor de aanmaak van rode bloedcellen en zenuwcellen in het lichaam.

Bij een vitamine B12 tekort heeft het lichaam een te lage concentratie vitamine B12 in het bloed. Dat kan (op termijn) zorgen voor verschillende klachten.

Doel

Deze zorgwijzer legt uit:

  • Hoeveel vitamine B12 inname wordt aanbevolen
  • Hoe een vitamine B12 tekort kan ontstaan
  • Wat je kunt doen om een vitamine B12 tekort te voorkomen
  • Welke behandelmogelijkheden er zijn bij een vitamine B12 tekort

Hoeveel vitamine B12 heeft een mens nodig?

Volgens de Gezondheidsraad hebben volwassenen dagelijks een hoeveelheid van 2,8 microgram vitamine B12 nodig. Dit is de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid (ADH).

Zwangere vrouwen hebben 3,2 microgram per dag nodig. En vrouwen die borstvoeding geven zelfs 3,8 microgram. Kinderen tot 13 jaar hebben gemiddeld minder vitamine B12 nodig dan volwassenen.

Voedingsmiddelen met vitamine B12

Vitamine B12 is vooral aanwezig in verschillende dierlijke producten, zoals vlees, vis en zuivel:

Product Aantal microgram (µg) % ADH
Magere Yoghurt 0,27 µg per 100 gram 10%
Varkensvlees (gaar) 0,4 µg per 100 gram 14%
Eieren 0,6 µg per ei 21%
Melk 0,5 µg per 100 ml 18%
Hollandse kaas 0,8 µg per 100 gram 29%
Tonijn in blik 2,4 µg per 100 gram 86%
Rundvlees (gaar) 2,6 µg per 100 gram 93%
Zalm  (gaar) 3,2 µg per 100 gram 114%

Er zijn ook plantaardige leveranciers van B12, zoals zeewier en algen. Maar deze worden minder goed opgenomen door het lichaam dan dierlijke producten.

Te veel B12?

Er zijn geen nadelige effecten bekend van een te hoge inname van vitamine B12. Er is wel een richtlijn van de Gezondheidsraad: maximaal vijf keer de aanbevolen dagelijkse hoeveelheid per dag.

Het is niet zinvol om grote hoeveelheden vitamine B12 te nemen als supplement als je geen tekort hebt. De vitamine wordt niet meer opgenomen als de opslag ‘vol’ is.

Wat is de oorzaak van een vitamine B12 tekort?

Een vitamine B12 tekort kan ontstaan door:

  • Een tekort aan voedingsmiddelen met vitamine B12
  • Een auto-immuun ziekte of infectie die er voor zorgt dat vitamine B12 niet goed wordt opgenomen
  • Een operatie waarbij een deel van de maag wordt verwijderd
  • Gebruik van bepaalde medicatie
  • Als het laatste deel van de dunne darm is verwijderd of niet goed functioneert.
  • Verminderde maagzuurproductie
  • Tekorten aan andere micronutrienten, met name ijzer en foliumzuur (vitamine B11).

Verder kunnen tekorten aan ijzer en/of foliumzuur de opname van B12 verminderen of een vitamine B12 tekort maskeren. IJzertekorten komen vaker voor bij mensen die geen of weinig dierlijke producten nemen.

Kortom, een verminderde inname van vitamine B12 komt vaker voor bij mensen die geen of weinig dierlijke producten of vlees eten, zoals vegetariërs en veganisten.

Wanneer ontstaat een tekort?

Gelukkig ontstaat een vitamine B12 tekort niet vanzelf. Het lichaam maakt namelijk een voorraad B12 aan. Als je tijdelijk een tekort hebt, wordt van deze voorraad gebruik gemaakt.

Pas na langdurige periode zonder vitamine B12 kunnen er klachten ontstaan. Vaak is dit pas na enkele maanden of zelfs een jaar.

Welke symptomen kent een vitamine B12 tekort?

Bij een vitamine B12 tekort kunnen de in het begin de volgende klachten optreden:

  • Bleekheid
  • Slap, moe gevoel
  • Licht in het hoofd
  • Weinig eetlust

Heb je van de bovenstaande symptomen? Raadpleeg je huisarts. Met een bloedtest kun je het vitamine B12-gehalte meten.  

Sommige mensen hebben naast de bovenstaande klachten ook last van:

  • Pijnlijke, branderige tong
  • Gewichtsafname
  • Misselijkheid
  • Problemen met de spijsvertering of ontlasting
  • Gewrichtsproblemen
  • Spierpijn

Er zijn nog een groot aantal andere klachten waar sommige mensen met een B12 tekort mee te maken krijgen.

Klachten op langere termijn

Op langere termijn kan een vitamine B12 resulteren in bepaalde neurologische klachten, zoals:

  • Tintelingen (vooral in handen en voeten)
  • Dof gevoel (vooral in handen en voeten)
  • Zwaar gevoel
  • Moeilijkheden met lopen
  • Niet op de juiste woorden kunnen komen, versprekingen of verkeerd gebruik van woorden
  • Concentratie- en coördinatieproblemen

Daarnaast zijn er gevallen bekend waarbij psychische klachten optreden, zoals verwardheid, prikkelbaarheid en depressie.

Is er een test voor een vitamine B12 tekort?

Een vitamine B12 tekort wordt bepaald door middel van een bloedonderzoek. Hiervoor kun je in eerste instantie terecht bij je huisarts. Die geeft je een verwijzing voor een bloedtest. Aan de hand van het onderzoek wordt vastgesteld of je te maken hebt met een tekort.

Gezien het feit dat tekorten aan andere micronutrienten een vitamine B12 tekort kunnen maskeren, kan het zinvol zijn de arts te vragen om een iets groter bloedbeeld te testen door meteen ook ijzer, ferritine (de langdurige ijzeropslag) en foliumzuur te meten. Eventueel wordt dan ook duidelijk waar het vitamine B12 tekort vandaan komt.

ir. Paulien Vinke, voedingswetenschapper.

Een bloedonderzoek wordt vergoed door je zorgverzekeraar vanuit de basisverzekering als je hiervoor een geldende verwijzing hebt. Je betaalt wel je eigen risico.

Om te bepalen wat de oorzaak is van het vitamine B12 tekort kan een aanvullend bloedonderzoek worden gedaan. Soms wordt een kijkonderzoek van de maag gedaan (gastroscopie).

Hoe kan ik een vitamine B12 tekort voorkomen?

Het voorkomen van een vitamine B12 tekort kan door voldoende dierlijke producten te eten, zoals vlees, eieren en zuivel.

Als je vegetariër of veganist bent, kun je overwegen om een multi-supplement te gebruiken. Dat is effectiever, aangezien daarin ook ijzer en foliumzuur en andere micronutriënten waarop een tekort zou kunnen ontstaan zitten.

Het is raadzaam om een supplement te nemen die de dagelijkse ADH van vitamine B12 niet (of niet ver) overschrijdt. Dus met niet meer dan 100% van de ADH. Alleen als er sprake is van een ernstig tekort aan vitamine B12 is het zinvol om in overleg met de huisarts hooggedoseerde supplementen te nemen voor een beperkte periode.

Hulp nodig?

Je huisarts en/of diëtist kan je helpen bij een gezond eetpatroon en vragen omtrent een eventueel voedingssupplement.

Dieetadvies wordt vergoed door de basisverzekering (de eerste drie behandeluren) na verwijzing van een arts. De kosten voor dieetadvies gaan af van je eigen risico.

Is er een behandeling voor een vitamine B12 tekort?

Voor patiënten die te maken hebben met een lage B12-spiegel in het bloed en klachten vertonen, wordt vaak een vitamine B12 supplement voorgeschreven. In veel gevallen wordt dan gekozen voor een hoge dosering.

Heb je zelf klachten die te maken kunnen hebben met een vitamine B12 tekort? Overleg dit dan met je huisarts.

Koen Kuijper, Zorgwijzer.

Als het lichaam van de patiënt niet goed in staat is om vitamine B12 op te nemen in het bloed, worden soms injecties voorgeschreven. Deze injecties moeten meestal levenslang worden gebruikt om het vitamine B12-gehalte op peil te houden.

Bronnen

  • U.S. Department of Agriculture – fdc.nal.usda.gov
  • Mlds.nl – vitamine B12 tekort
  • NHG.org
  • Gezondheidsraad.nl
  • Iamafoodie.nl

Deze tekst is gecontroleerd door: ir. Paulien Vinke, voedingswetenschapper & docent Wageningen Universiteit.